کار رسانه گشودن فضای مکالمه است

اقتصاد دولتي ايران، مانع مهمي در راه شكل گيري عرصه عمومي و نهادهاي مستقل جامعه ی مدني است. رشد آن ها نيازمند بازار آزاد، رقابت آزاد، تحكيم حقوق مالكانه، و از اين رهگذر تحكيم حقوق شهروندي است. اقتصادر دولتي بزرگ ترين مانع شكوفايي و بالندگي دمكراسي است.[شما به عنوان یک رسانه] بايد از دمكراسي، در نتيجه از مناسبات سرمايه‌داري دفاع كنيد.

بامدادخبر- گروه اندیشه: بابک احمدی پای ثابت سخنرانی در نشست‌های دانشجویی است. بر خلاف بسیاری از روشنفکران سکولار که هر یک به دلیل و توجیهی از نزدیکی به فعالان دانشجویی پرهیز می‌کنند، احمدی اما به هیچ یک از این ملاحظات وقعی نمی‌گذارد. بابک احمدی طی سال‌های اخیر از پشتیبانان جدی جنبش دانشجویی، جنبش زنان و پیش‌گام در دفاع از حقوق دموکراتیک مردم بوده‌است.

اما این‌ها شاید بخشی از دلایل محبوبیت بابک احمدی در بین دانشجویان باشد، چرا که احمدی نه‌تنها در نقد قدرت پیش‌گام است بلکه در نقد گذشته خویش نیز بی‌پرواست. شجاعت بابک احمدی در نقد خود، بی‌گمان به‌ او چهره‌ای متفاوت نسبت به بسیاری از هم‌سلکان‌اش می‌بخشد و شاید از این باب او یک الگو باشد؛ الگویی که محتاج تکرار است.

نقل است که چندی پیش احمدی به همراه جمعی از فعالان سیاسی نزد آیت‌الله منتظری- مرجع عالی مقام، منتقد و ناراضی ساکن قم- می‌رود و از نقش وی در دفاع از حقوق زندانیان سیاسی دهه شصت و اعتراض به اعدام‌های آن سال‌ها تقدیر می‌کند.

بابک احمدی اما به غیر از همه این خصوصیات، نویسنده‌ و مترجم پرکاری هم هست، که آمار فروش کتاب‌هایش نشان‌گر اقبال دانشجویان و دانشگاهیان به نوشته‌های اوست. گروه اندیشه بامدادخبر، به زودی کتاب‌شناسی کامل این روشنفکر ارزشمند را منتشر خواهد کرد. با بابک احمدی در مورد جامعه مدنی، گفتگو در عرصه عمومی و نقش رسانه‌ها در این میان به گفتگو نشسته‌ایم.

در کشوری زندگی می کنیم که پای دولت به همه حوزه ها گشوده است ،نهادهای مدنی شکل نگرفته‌اند،جامعه مدنی نحیف ولرزان است و حرکتهای مدنی نیز حتی در مسالمت آمیزترین شکل‌شان با محدودیت های شدید مواجه می شوند در چنین کشوری و درجامعه ای چنین "شکل نیافته و توده وار" از رسانه‌ای که می خواهد مدافع ارزشهای مدرن ودموکراتیک باشد چه انتظاری می‌توان داشت؟

"رسانه ي مدافع ارزش هاي مدرن و دمكراتيك" در جامعه اي كه هنوز به شيوه ي دمكراتيك اداره نمي شود و اكثر مردم آن با دمكراسي به عنوان رويكردي به زندگي و به ديگران آشنا نيستند و مهمتر از حقوق حقه ي خود با خبر نيستند و در نتيجه حقوق ديگران را هم رعايت نمي كنند، وظيفه ي دشواري به عهده دارد. به ويژه كه به عنوان نتيجه ي منطقي آن چه آمد، خود رسانه ها مدام در معرض خطرقرار دارند (توقيف نشريات، فيلتر كردن وبلاگ ها، مقابله با سايت ها، و به گونه اي چشم گير گرفتاري رسانه ها در زندان حاكميت دولتي و فقدان رسانه هاي مهمي چون تلويزيون و راديو به عنوان رسانه هاي بخش خصوصي و به معناي خاص "ملي" (در برابر "دولتي") رسانه هاي مدافع دمكراسي بايد به رشد فرهنگ دمكراسي، ياري رسانند. هم از جنبه ي آموزشي (به ويژه آموزش مسائل سياسي و البته آموزش حقوقي) و هم از جنبه ي عملكرد دمكراتيك خودشان. گردانندگان رسانه بايد خود باور داشته باشند كه حقيقت صرفاً نزد آنها نيست و بخشي از حقيقت نزد "ديگري" است، در نتيجه گفت و گو و منطق گفتگو اصل فعاليت آنها است. از سوي ديگر بايد فعاليت اطلاع رساني چنين رسانه اي همراه شود با تحليل هاي دقيق كه ساده بيان مي شوند.

اصلی ترین هدف اعلام شده از سوی سایت بامداد در کنار اطلاع رسانی آزاد، "تقویت عرصه ی عمومی، پیوستگی جنبشهای اجتماعی و گشودن فضای گفتگو بین جریانهای فکری ایران معاصر" است به عنوان یک روشنفکر ارزیابی‌تان نسبت به چنین هدفی چیست؟ آیا اساسا یک رسانه را می توان در خدمت چنین هدفی قرار داد؟ از آنجایی که این سایت به وسیله‌ی جمعی از فعالین جنبش دانشجویی اداره می‌شود به عقیده‌ی شما دانشجویان به طور عام و جنبش دانشجویی به طور خاص چه نقشی می توانند در گشودن عرصه ی عمومی، پیوستگی جنبشهای اجتماعی نظیر زنان و کارگران و سامان دادن یک گفتگوی جمعی داشته باشند؟

بدون شك يك رسانه ي آزاد، مستقل و دمكرات مي تواند سه نكته ي اصلي را كه برشمردید ] 1) تقويت عرصه ي عمومي 2) پيوستگي جنبش هاي اجتماعي 3) گشودن فضاي گفتگو بين جريان هاي فكري[ را دنبال كند. جنبش دانشجويي در كل (و سايت دانشجويي شما به طور خاص) چنين نكته هايي را به عنوان اهداف خود دنبال مي كند، اما بايد بداند كه در اين زمينه وظيفه اي جز گشودن فضاي مكالمه ندارد، و در نتيجه از نگرش يك سونگر و جزمي بايد پرهيز كند. اين به معناي پرهيز از نظر و ديدگاه خاص نيست. روشن است كه گردانندگان رسانه درباره ي مسائل اجتماعي- سياسي- فرهنگي و .... نظر دارند و حق دارند كه آن را پيش بكشند، اما نكته اين جاست كه اين نظر نبايد فراتر و برتر از آراء مختلف ديگر قرار گيرد، رسانه نقش يك حزب را ايفا نمي كند كه همواره خود را موظف به دفاع از برنامه ي سياسي و اجتماعي خويش بداند، درصدد جلب آراء ديگران برآيد، يا تبليغ انديشه هاي خود ر ا بکند. رسانه پيش ازهر چيز گشايش فضاي مكالمه است. خواهان جدي طرح انديشه ها و عقايد مخالف است و در بحث با آنان طريق منطقي، دمكراتيك و مسالمت آميز را در پيش مي گيرد.

بررسی تجربه ی گذار در جوامعی که به وضعیت مدرن دست یافته اند حاکی از نقش خاص و تاریخی "رسانه ها" و بحثهای در گرفته در "عرصه ی عمومی" در پیشبرد ارزشها و نهادهای مدرن است، ارزیابی شما از وضعیت عرصه ی عمومی در ایران امروز چگونه است؟

عرصه ي عمومي در ايران شكل نگرفته است، هر چند نخستين جوانه‌هاي آن ديدني است. نهادهاي مستقل جامعه ي مدني هم شكل نگرفته اند هر چند اين جامعه هم حركت هايي در اين جهت ديدنی است. اقتصاد دولتي ايران مانع مهمي در راه شكل گيري عرصه عمومي و نهادهاي مستقل جامعه ي مدني است. رشد آن ها نيازمند بازار آزاد، رقابت آزاد، تحكيم حقوق مالكانه، و از اين رهگذر تحكيم حقوق شهروندي است. اقتصادر دولتي (آن هم به شكل مقتدري كه در ايران وجود دارد و نقش صادرات نفت، ايدئولوژي حاكم و ... را در آن بايد برجسته كرد) بزرگ ترين مانع شكوفايي و بالندگي دمكراسي است. اين نكته اسباب نا اميدي شما نمي شود. بر عكس نشان مي دهد كه چه وظيفه ي دشواري پيش روي خود داريد. بايد از دمكراسي، در نتيجه از مناسبات سرمايه‌داري دفاع كنيد. به گمان من اين دفاع در چارچوب ديدگاه هاي ليبرالي كلاسيك جا نمي‌گيرد و ناگريز به مسائلي مي رسد كه امروز سوسيال دمكراسي از آن ها دفاع مي كند: كوچك شدن بوروکراسی دولتي، رشد دولت رفاه، نقش تنظيم شده و دقيق دولت در زندگي توليدي (از طريق كنترل قيمت ها، تنظم ماليات هاي بردرآمد و ...) ليبراليسم مدرن در برابر بازار آزاد سرمايه‌داري، شكل معتدل را پيشنهاد مي كند. نه افراط در برنامه ريزي (به سبك رايج در كشورهاي كمونيستي) و نه عدم دخالت مطلق دولت.

سایت بامداد باید چگونه رسانه ای باشد تا بابک احمدی حداقل روزی یک بار مطالب آن را مرور کنند و شما به عنوان یک روشنفکر از رسانه ای که می خواهد مدافع ارزشهای مدرن باشد چه انتظاری دارید؟

فكر نكنيد كه من شوخي مي كنم، اما من اهل اينترنت نيستم استفاده ي من از كامپيوتر شخصي در حد نوشتن مطالب و آرشیو آنها (وآرشيو مطالب، عكس ها، اسناد و ...) است و البته تماشاي فيلم هاي سينمايي!!!
اما سايت شما (هرگاه وظيفه ي گسترش فضاي مكالمه را به عهده گيرد و در انجام آن به طور نسبي موفق شود) افرادي چون مرا به خود جلب خواهد كرد. نكته اي كه در پرسش خودتان مطرح شده، در واقع بنيان اصلي جلب توجه نيروهاي دمكرات و فرهنگي است: دفاع بي قيد و شرط از حقوق بشر، مبارزه با استبداد، سست كردن مباني استبداد فكري و خرافات و جزم ها و باورهاي پوسيده.

خیلی ممنون از وقتی که در اختیار ما قرار دادید.

من هم از شما متشكرم كه به من امكان داديد تا در "فضاي مجازي" تنفس كنم! اميدوارم در پيشبرد رسالت خود موفق شويد.