تصویرهای آشنای کامبوجی

تلویزیون چندروزیست از کامبوج گزارش می‌دهد؛ گزارش محاکمه 5 پل‌پوت. آخرین بازماندگان افراطیونی که صدها ‏هزار نفر را درزندان‌های تنگ و تنک، در زیر شکنجه وادار به اعتراف کردند. اعتراف به جاسوسی برای غرب، ‏اعتراف به فساد، اعتراف به "اقدام علیه امنیت ملی" و... سپس اعدام. اعدام‌های دسته‌جمعی. چه تصویرهای آشنایی. ‏
درد در جانم می‌دود، اندوه آوارم می‌شود، که یکی به نجات روح می‌آید: یکی از نجات‌یافتگان آن کابوس ملی. ‏پیرمردی نقاش. او به عهدی که گاه زندان با خویش بسته، پای‌بند مانده و روزگار "پل‌پوتی" را روی بوم، زنده کرده‌‏است. پیرمرد در نمایشگاه آثارش نیز می گوید: هنوز نمی‌دانم ما را به چه جرمی گرفتند. ‏
دوربین روی یکایک تابلوها می‌گردد. ‏
زنی را روی زمین انداخته‌اند و با چکمه بر سرش می‌کوبند. زهرا کاظمی را می‌بینم؛ چه شباهتی‌ست بین آن که می‌‏زند و سعید مرتضوی. ‏
تابلوی دیگری پیش روست. نقاش توضیح می‌دهد: ما را با دست‌های از پشت بسته به صندلی میخ‌کوب می‌کردند و ‏می‌زدند. من رحمان هاتفی را می‌بینم که حتی نمی‌تواند صندلی‌اش را جابه‌جا کند. پاهای او را هم بسته‌اند. آن که می‌‏زند همان نیست که امروز تهدید به قتل می‌کند؟‏
زنی را آویخته‌اند و بر تن عریان‌اش، ضربه می‌زنند. زهرا بنی‌یعقوب نیست؟
مردان جوانی در حال نوشتن اعتراف نامه‌اند:عامل تهاجم فرهنگی. عامل فساد... من صف مردان جوانی را می‌بینم ‏که در خویش می‌شکنند و می‌نویسند. اسامی در ذهنم ردیف می‌شود: امید، علی، شهرام، رامین، سینا، هوشنگ... ‏
زنانی بر پرده نقاشی هنرمند کامبوجی جان می‌گیرند که مأموران زندان در حال جدا کردن کودکان‌شان از آنان هستند. ‏زنان شیون می‌زنند و بچه‌ها، ضجه. و من فرزند عزیزی را به خاطر می‌آورم که با مادر و پدر به بند کشیده‌شد؛ از ‏آنان جدایشان کردند و بعد رهایش. در شهری که دیگر نه خاله‌ای در آن مانده‌بود و نه عمویی. هم او که برایم می‌‏نویسد: زندگی من پر از جنازه است، جنازه مادرم، جنازه پدرم... کابوس جنازه‌ها رهایم نمی‌کند. ‏
و بعد صف جنازه‌هاست که تصویر می‌شود. اعدام‌های دسته‌جمعی. گورهای دسته‌جمعی. من خاوران را می‌بینم و ‏انگشتانی را که از خاک بیرون مانده‌بودند. خاورانی که بودن آن نیز تحمل نشد. ‏
گزارش تلویزیونی اما، در تابلوها، به پایان نمی‌رسد. دوربین تاریخ در شهر می‌چرخد. شهر دوباره در جوش و ‏خروش است. زندگی به کامبوج بازگشته. زندان پل‌پوت‌ها هنوز هست؛ اما فقط باچند زندانی: بازماندگان خمرهای ‏سرخ. ‏
و اینک دادگاه. دادگاهی که هزاران شاهد دارد و قاضیانی که تاریخ، رفتن به راه عدالت را برایشان رقم زده‌است. ‏
تاریخی که همیشه در بطن خویش، هنرمندی دارد برای زاییده شدن. برای گفتن. برای ترسیم کردن. هنرمندی که بگوید:‏
این است سرنوشت آنان که تاریخ را باور نداشتند. آنان که از پس عینک شکستنی قدرت به جهان نگریستند. آنان که با ‏هر ضربه که بر تن "زهرا"یی زدند، خطی بر بوم تاریخ، به نشان نابودی خویش، کشیدند. همانان که امروزدر تنهایی ‏سلول‌هایی در کامبوج، حتی در انتظار روز ملاقات هم نیستند. وابستگان آنان نام خانوادگی خویش را تغییر داده‌اند. ‏

منبع: روز